تبلیغات
chemistry - بررسی مخاطرات به روش Hazop در صنایع نفت


Admin Logo
themebox Logo


نویسنده :bati .
تاریخ:سه شنبه 7 آذر 1391-12:11 ق.ظ

بررسی مخاطرات به روش Hazop در صنایع نفت

مقدمه

کلیه عملیات اقتصادی نظیر تولید و ارائه خدمات، نیازمند الزاماتی است که قصور از هر کدام ازآنها میتواند به بروز پیامدهای ناخواسته ای در قالب جراحات تولید کنندگان ، کاربران ، آسیب  به فرآیندها و محصولات تولیدی ، صدمات زیست محیطی و سایر دارائیهای با اهمیت بیانجامد . در یک سازمان با خط مشی ایمنی سیستم ، الزامات یادشده از مرحله قبل تا تولید سیستم یعنی فاز ایده و تفکر شروع شده و تا پایان فاز کنار گذاشتن سیستم (فاز انهدام یا دفع) ادامه می یابد. در پایان هر مرحله لازم است در راستای اصلاح سیستم و بهبود مداوم آن بر پایه یافته های حاصل از ارزیابیهای انجام شده ، فرآیند تصمیم گیری مبتنی بر چرخه بهبود مداوم دمینگ (طرح ریزی ، انجام ، کنترل و اجرا) به مرحله اجرا گذاشته شود.

تکنیکهای که بر ارزیابی ایمنی سیستم به کار می رود را می توان براساس نوع سیستم ها ، فاز عمر سیستم ، مکانیزم عمل تکنیک از نظر استقرائی یا قیاسی بودن آن ، کمی یا کیفی بودن تکنیک و غیره تقسیم بندی کرد. در این جا به معرفی تکنیک مطالعه عملیات و خطر بعنوان یکی از پرکاربردترین تکنیکهای کیفی که به دیدی سیستماتیک به ارزیابی ایمنی سیستم های فرآیندی می پردازد پرداخته می شود.

 

فعالیتهای مهندسی :

فعالیتهای مهندسی شامل شناسایی ، حذف و یا کنترل خطرات سیستم است . یکی از کاملترین تعاریف موجود در رابطه با مهندسی ایمنی سیستم در استانداردهای نظامی آمریکا (MILJ-STD-882) ارائه شده است . از نظر این استاندارد مهندسی ایمنی سیستم عبارتست از بکارگیری اصول ، معیارها و تکنیکهای علمی و مهندسی در راستای شناسایی و کنترل خطرات و رساندن ریسک مربوط به آنها به یک سطح قابل قبول . با توجه به تعریف فوق از نظر مهندسی ایمنی سیستم می توان بخشی از فعالیتهایی را که لازم است بر کسب اطمینان از تکمیل شدن فعالیتهای مهندسی بر روی سیستم های با تکنولوژی بالا صورت گیرد را به شکل زیر خلاصه کرد:

1-                       تهیه لیست مقدماتی خطرات

2-                       انجام تجزیه و تحلیل مقدماتی خطرات

3-                       انجام تجزیه و تحلیل خطرات زیرسیستم

4-                       انجام تجزیه و تحلیل سیستم

5-                       انجام تجزیه و تحلیل خطرات عملیات و پشتیبانی

6-                       بررسی مخاطرات بهداشت شغلی

7-    انجام تجزیه و تحلیل ریسک سیستم و زیرسیستم و مشورت با مدیریت در راستای پذیرش ریسک و کنترل آن

مهندسی ایمنی سیستم بایستی با نیازهای طراحی سیستم شروع شده ، با فاز طراحی و توسعه سیستم ادامه یافته و به کل عمر سیستم تسریع یابد. در فصل آتی تعدادی از تکنیک های معمول در تجزیه و تحلیل ایمنی سیستمها به تفصیل مورد بحث قرار خواهد گرفت.

 

 

مفاهیم:

به منظور درک صحیح ایمنی سیستم که در این قسمت از آن صحبت
می شود در ابتدا مفاهیم و اصول اساسی ایمنی تعریف می شود:

ایمنی : در فرهنگ لغت اصطلاح ایمنی به معنی امنیت ، آسایش، سلامتی و ... آمده است و از نظر تعریف عبارتست از میزان یا درجه فرار از خطر . ایمنی کامل یعنی مصونیت در برابر هر نوع آسیب ،جراحت و نابودی مه با توجه به تغییر پذیری ذاتی انسان و غیر قابل پیش بینی بودن کامل اعمال و رفتار او و همچنین علل دیگر بنظر می رسد که هیچگاه ایمنی صددرصد حتی برای یک دوره کوتاه مدت نیز وجود نداشته باشد به همین علت کارشناسان امر معمولاٌ بجای کلمه ایمنی از اصطلاحاتی مظیر پیشرفت ایمنی ، ارتقاء ایمنی و ایمن تر و غیره استفاده می کنند

سیستم : عبارتست از مجموعه افراد، تجهیزات ، قوانین ، روشها و
دستور العملها که به منظور اجرای یک فعالیت معین در یک محیط خاص کنار یکدیگر قرار می گیرند.

خطر :به شرایطی اطلاق می شود که دارای پتانسیل رساندن آسیب و صدمه به کارکنان ، خسارات به وسایل ، تجهیزات ، ساختمانها و از بین بردن مواد یا کاهش قدرت کارآئی در اجرای یک عمل از قبل تعیین شده باشد.

شدت خطر:عبارتست از یک توصیف طبقه بندی شده از سطح خطرات بر اساس پتانسیل واقعی یا مشاهده شده آنها در ایجاد جراحت ، صدمه و یا آسیب.

احتمال خطر : عبارتست از امکان بروز شرایط خاص در یک وضعیت معین یا محیط کاری

حادثه : واقعه برنامه ریزی نشده و بعضاٌ صدمه آفرین یا خسارت رسان که انجام ، پیشرفت یا ادامه طبیعی یک فعالیت یا کار را مختل می سازد و همواره در اثر یک عمل یا کار ناایمن  یا شرایط ناایمن و یا ترکیبی از آن دو نوع به وقوع می پیوندد.

شبه حادثه:  رویدادهایی هستند که هر چند می توانند باعث صدمه و یا جراحت شوند ولی به موازد فوق منجر نشده و اصطلاح بخیر می گذرند.

ریسک: عبارتست از امکان وقوع حادثه بر حسب احتمال وقوع و شدت آن.

شگست یا نقض : عدم توانایی یک جزء، وسیله یا سیستم در اجرای عملکرد مورد انتظار و یا انجام یک عمل یا فعل ناخواسته را نقض یا شگست گویند به عنوان مثال بصدا در نیامدن زنگ اعلام آتش سوزی در موقع حریق و یا بصدا در آمدن در مواقع ضروری هر دو نقص محسوب می شوند.

قابلیت اعتماد: عبارت از حد اطمینانی است که یک محصول یا سیستم
می تواند کارکرد معین خودرا تحت شرایط عملیاتی و محیطی از پیش تعریف شده برای یک مدت معین انجام دهد.

 

 

HAZOP

 

تاریخچه :

این تکنیک برای اولین بار در سالهای 1970 بر اساس تکنیکی که آزمایش بحرانی خوانده می شود توسط صنایع شیمیایی سلطنتی بریتانیایی کبیر معرفی و سپس توسط T.A.Kletz بصورت قانونمند درآمد.

اساساً تکنیک Hazop که ماهیتی آینده نگر و مبتنی بر پیشگیری دارد بعنوان واکنشی به استفاده از متد چک لیست که مبتنی بر فلسفه گذشته نگر بود مطرح گردید. هر چند که تکنیک مورد نظر اولین بار بمنظور شناسایی و ارزیابی خطرات فرآیندی معرفی وبکار گرفته شد ولی امروزه با معرفی و اثبات توانمندیهای آن کاربرد تکنیک به سایر سیستمها و صنایع نیز گسترش یافته است.

 

تعریف :

کلمه Hazop برگرفته از سه حرف اولیه کلمه Hazard به مفهوم خطر و دو حرف اولیه operability به معنی قابلیت عملیات می باشد. این تکنیک را می توان از دیدگاههای مختلف بشرح زیر تعریف کرد:

·  روش شناسایی و ارزیابی مشکلاتی است که می توانند ریسکی را به افراد ، محیط زیست و یا تجهیزات تحمیل کرده و یا از اثربخشی عملیات جلوگیری کند.

·  روشی سیستماتیک و کیفی است که بر اساس استفاده از کلمات کلیدی قرار دارد.

·  یک روش خلاقانه برای حل مشکلات با ریشه ایمنی و علمیاتی است که بر پایه فعالیتهای یک تیم چند تخصصی قرار دارد.

·  تکنیک شناسیایی ، ارزیابی و کنترل خطرات بر پایه نگرش سیستمی است که بر اصل زیر استوار می باشد: سیستم زمانی ایمن است که کلیه پارامترهای عملیاتی آن نظیر فشار ، درجه حرارت ، میزان جریان و غیره در حالت طبیعی قرار داشته باشد.

·  یک بررسی نظامند بوسیله یک تیم تحت مدیریت رهبر آموزش دیده از اهداف طراحی یک سیستم یا یک بخش جدید یا موجود برای شناسایی خطرات ، عملیات بد یا کارکرد بد بخشهای مختلف درون یک سیستم و پیامدهای آن بر روی سیستم و محیط آن 

      مزایا و معایب Hazop :

تکنیک Hazop همانند سایر روشهای دیگر دارای توانمندیها و نقاط ضعفی می باشد که در بخش زیر به تعدادی از آنها اشاره می شود:

مزایا :

-      یک روش سخت افزاری جامع و فراگیر می باشد.

-      برای سیستمهای پیچیده ، خوب جواب می دهد.

- نتایج دقیق و قابل استفاده ای را فراهم کرده و تمامی جزئیات را مشخص می نماید.

معایب:

-      وقت گیر و زمانبر می باشد.

-      هزینه اجرای آن زیاد بوده و گزان تمام می شود.

-      روش خسته کننده و یکنواختی می باشد.

- عیبهای چندگانه و چندمرحله ای را مورد بررسی قرار نمی دهد.

   مراحل اجرا:

هر چند که ممکن است در منابع مختلف مراحل اجراء متفاوتی برای اجرای تکنیک بیان شده باشد ولی می توان مراحل انجام مطالعه Hazop را در نمودار زیر خلاصه نمود:

1.    انتخاب سرپرست تیم : شروع اولیه مطالعه Hazop با انتخاب سرپرست تیم آغاز می شود . انتخاب سرپرست توسط هسته مسئول در سازمان شامل مدیر عامل ، هیئت مدیره ، ریاست و موارد مشابه صورت
 می گیرد. وظیفه اصلی سرپرست که لازم است با تکنیک
Hazop نیز آشنایی داشته باشد شکل دهی تیم و نظارت بر عملیات تا شکل گیری تیم اصلی است.

2- تعیین سیستم مورد مطالعه :

انتخاب سیستم مورد نظر برای ارزیابی می تواند بر اساس اصول مختلف صورت گیرد که از این میان می توان به مواد زیر اشاره کرد:

·       فلسفه پیشگیرنده و بحرانیت سیستم

·  سوابق مستند مبنی بر عدم عدم مطابقتها ف حوادث ، جراحات ، آسبیب ها ، خسارات.

·  پیشنهادات واحدهای ایمنی ، تعمیر و نگهداری ، تضمین کیفیت .

·  توصیه سازمانی نظارتی مسئول نظیر ادارات کار ، بهداشت ، محیط زیست

·       و ...

معمولاً  انتخاب سیستم مورد مطالعه براساس سوابق مستند بر سیستم مبنی بر بروز عدم تطابق ها و یا حوادث بوده و یا براساس فلسفه پیشگیرنده علم ایمنی مدرن با آگاهی از این امر که سیستم بحرانی بوده و می تواند در آینده خطرآفرین باشد انتخاب می شود.

با این حساب انتخاب سیستم مورد نظر در اغلب موارد نتیجه یک تصمیم گیری گروهی ، و یا بر اساس پیشنهادات رسیده از سوی واحدهای ایمنی ، عملیاتی و یا تعمیر و نگهداری خواهد بود.

بدیهی است در صورت وجود سیستم مشارکت ایمنی در صنعت روند یاد شده تسهیل خواهد شد.

3.انتخاب تیم کارشناسی : یکی از مهمترین نقاط قوت استفاده از این تکنیک ، تاکید بر روی کار تیمی  و افزایش خلاقیت و نوآوری در اعضاء تیم می باشد. در همین راستا انتخاب مناسب اعضاء تیم از اهمیت بسزایی برخوردار خواهد بود. انتخاب اعضاء تیم معمولاً بر اساس پیشنهاد سرپرست تیم و تایید بالاترین واحد تصمیم گیرنده سازمان صورت می گیرد. تعداد اعضاء تیم و نوع تخصصهای آن با توجه به نوع سیستم ، عمق و وسعت مطالعه و همچنین اهداف مطالعه متفاوت خواهد بود ولی نفرات تیم معمولاً شامل رهبر ، دبیر واعضاء دیگرآن است که انتخاب آنها براساس تخصصهای مورد نیاز انجام می گیرد.

وظیفه رهبر تیم جمع آوری اطلاعات جمع آوری شده توسط اعضاء تیم و هدایت اطلاعات یاد شده در مسیری است که در نهایت بتواند با همکاری یکدیگر کل سیستم یا فرآیند را مورد ارزیابی قرار دهند. معمولاً رهبر تیم فردی است که با تکنیک آشنایی کامل دارد.

 مهمترین مشخصه ای که لازم است رهبر تیم واجد آن باشد این است که او بتواند بعنوان یک هماهنگ کننده عالی عمل کند بدین شکل در عین حالی که قدرت نوآوری و خلاقیت را از اعضاء گروه نمی گیرد تیم را در مسیری صحیح هدایت می نماید . در این مرحله اعضای تیم به تدریج شکل خواهد گرفت. با توجه به ماهیت تکنیک Hazop که اساساً یک تکنیک گروهی محسوب شده و بعضی از مراحل اصلی آن براساس بحث و تصمیم گیری گروهی و بر اساس روشهایی نظیر طوفان ذهنی صورت می گیرد لازم است که اعضای تیم دارای تخصصهای مختلفی باشد.

 همچنین ماهیت سیستم مورد بررسی نیز بر نوع تخصصهای مورد نیاز در تیم تاثیر خواهد داشت . آنچه که در این جا قابل ذکر است این می باشد که لزومی ندارد همه اعضای تیم به طور کامل با تکنیک Hazop  آشنایی داشته باشد. ولی آشنایی کامل همه اینها با سیستم یا زیر سیستمهای مورد بررسی امری الزامی خواهد بود.

معمولاً یک تیم اثر بخش متشکل از 3 تا 7 عضو فعال و مشارکت گرا خواهد بود البته با توجه به ابعاد پروژه و عمق مطالعه تعداد اعضاء
می تواند افزایش یابد.

 

 

 

شرح وظایف اعضاء یک تیم پیشنهادی در بخش زیر بیان شده است:

الف) رهبر یا رئیس

-   فردی کاملاً مستقل بوده و هیچگونه مسئولیتی در عملکرد عملیات ندارد.

-   مسئول طراحی و تهیه مقدمات لازم برای اجرا مطالعه است (جدول شماره 2)

-                 ریاست جلسات را به عهده دارد.

·                  بحث را با استفاده از کلمات کلیدی شروع می کند.

·   مطابق با دستور جلسه و جداول زمانی پیشرفت کار را پیگیری می کند.

-      مسئولیت ارائه گزارش نهایی را بعهده دارد.

ب) دبیر

- مسئول تهیه برگه کار تکنیک می باشد.

- مسئول ثبت بحث های ارائه شده در جلسات است.

- تهیه پیش نویس گزارش Hazop را بعهده دارد.

 

 

 

ج) اعضاء تیم

ترکیب اعضاء تیم بر حسب نوع سیستم و پیچیدگیهای عملیاتی آن از میان تخصصهای مختلف مرتبط انتخاب می شود . از مهمترین علل انتخاب متخصصین می توان به موارد زیر اشاره کرد:

-      تخصص در تشریح انحرافات از اهداف اولیه

-      فهم از خطراتی که ممکن است در سیستم ایجاد شود

-      دانش درباره سیستم های مشابه

-      دانش درباره محیط سیستم

-      دانش درباره سیستم با زیر سیستم های آن

برای اینکه اعضاء تیم بتوانند بخوبی در تیم مشارکت داشته باشند بایستی دارای خصوصیات ویژه ای باشند. (جدول شماره 3)

بعنوان یک راهنمای کلی برای افزایش کارایی تیم معمولاً بین 6 تا 10 نفر بعنوان اعضاء تیم انتخاب می شود.

 

اگه میخواهید در مورد این تکنیک بیشتر بدانید میتوانید در قسمت نظرات پیام بذارید تا شما را راهنمایی نمایملازم بذکر است این تکنیک با استفاده از برنامه کامپیوتریPHA-PROبررسی میگردد






 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.